Kunstmatige intelligentie (AI) rukt in snel tempo op in de landbouw. Van adviezen geven over rantsoenen tot beeldherkenning en het besturen van machines: AI helpt boeren bij diergezondheid, dierenwelzijn, arbeid en management. De computer kijkt en beslist steeds nadrukkelijker mee op het melkveebedrijf. Maar wie bepaalt straks wat er op het erf gebeurt: de boer of de computer?
‘Het werkt fantastisch’, zegt Jouke Harders. De stal van de melkveehouder uit Parrega hangt vol met een stuk of twintig goedkope digitale camera’s. Bij het afkalfhok hangen er zeven. De camera’s zijn onderdeel van een systeem dat hem automatisch melding geeft wanneer een koe aan het afkalven is. Hij trainde het systeem met inmiddels 18.000 foto’s waardoor het steeds beter patronen herkent en daarmee intelligenter wordt. Eerst kreeg Harders alleen een melding op zijn smartphone wanneer een koe gekalfd had. Inmiddels heeft hij het slimme systeem met foto’s en videobeelden zo getraind dat hij beelden krijgt zodra de staart van koe veelvuldig omhoog gaat, het vruchtwater zichtbaar wordt of de pootjes of de kop zich aandienen. ‘Ik krijg automatisch updates op basis van wat ik heb ingesteld en dat geeft veel rust.’ Hij vertrouwt op het systeem en hoeft nu minder scherp op de droge koeien te letten: de extra paar ogen in de stal hebben die taak overgenomen. ‘Nu breng ik de koe pas naar het afkalfhok als de telefoon me beelden stuurt van vruchtwater of pootjes die eruit beginnen te komen.’
Plingg! De koe is tochtig
Al experimenterend met AI kwam Harders in contact met zijn Zuid-Hollandse collega Jan Jaap Verweij. De jonge melkveehouder uit Rijpwetering heeft een soortgelijk model ontwikkeld, maar dan voor tochtigheidsdetectie: CowCatcher AI. Dit programma monitort continu de live videobeelden gemaakt door camera’s in de stal. De beelden waarop koeien worden besprongen door een andere koe haalt het model eruit en plingg! Zodra AI specifiek dekgedrag herkent dat hoort bij daadwerkelijke tochtigheid, krijgt de boer een melding op zijn smartphone. Zo kan hij de pink op het juiste moment insemineren. Ook Verweij ontwikkelde zijn model door en maakte het intelligenter met duizenden afbeeldingen van springende pinken en koeien. Het programma is nog niet zover dat het individuele koeien herkent. De boer moet op basis van de meegestuurde foto de koe zelf identificeren. In de nabij toekomst zal dat ongetwijfeld ook worden geregeld.
Voor boeren, door boeren
Verweij en Harders sloegen de handen ineen, waarbij ook melkveehouder en softwareontwikkelaar Erik Schouten uit Noord-Holland aansloot. Met z’n drieën ontwikkelen ze CowCatcher AI en CalvingCatcher AI door. Beide systemen worden inmiddels door zo’n 55 melkveehouders in Nederland en het buitenland gebruikt. De drie genoemde boeren zijn hét voorbeeld van hoe je op een goedkope en laagdrempelige manier AI kunt inzetten in je bedrijf. Ze zien AI nadrukkelijk als een hulpmiddel waarbij de boer aan het roer blijft staan. ‘Heel veel nieuwe AI-systemen met sensoren of bolussen verwerken staldata soms zo ver dat je als boer alleen nog maar een getalletje op een scherm ziet waar je dan blind op moet varen. We zien AI veel meer als een digitale assistent die de boer ondersteunt en meekijkt als hij er zelf even niet is’, zegt Verweij. Daarnaast is het systeem gratis en compleet ‘open source’, oftewel toegankelijk voor elke melkveehouder. Harders zegt hierover: ‘Boeren die dat willen, kunnen op eigen initiatief hun detectiebeelden met ons delen, zodat we het model voor iedereen slimmer maken.’ Ze vertellen dat er rondom de systemen inmiddels een actieve community van boeren is opgebouwd die elkaar helpen.
‘Wij zijn boeren en hebben iets gemaakt voor boeren, omdat wij het leuk vinden om dat te doen’
‘Veel van de slimme verbeteringen en ideeën in de code zijn rechtstreeks aangedragen door melkveehouders. En omdat we de software zelf op onze eigen bedrijven gebruiken, bouwen we precies wat werkt.’ Ook blijft alle data op het individuele melkveebedrijf: deze wordt niet gedeeld. ‘Camerabeelden uit de stal moeten niet door iedereen bekeken kunnen worden. Ze mogen niet ergens belanden waar ze niet horen. Dat bereiken we door alles strikt lokaal op te slaan en te verwerken. De software draait op een standaard computer in je eigen stal of kantoor’, zegt Harders. Verweij: ‘Wij zijn boeren en hebben iets gemaakt voor boeren, omdat wij het leuk vinden om dat te doen. Wij hoeven er, in tegenstelling tot commerciële bedrijven die met AI-toepassingen op de markt komen, geen geld aan te verdienen.’ Een melkveehouder met 150 koeien is met een nieuwe computer en wat camera’s voor zo’n € 2.000 wel klaar, weet hij. Dat is een fractie van de kosten commerciële AI-systemen voor tochtdetectie, zoals stappentellers, bolussen of halsbandsensoren. ‘Die zullen nu nog wat betrouwbaarder zijn, maar op gebied van afkalven kunnen we de concurrentie met die dure systemen qua betrouwbaarheid nu al aan’, denkt Harders.
De boer als gebruiker van ChatGPT
Een van de meest gebruikte vormen van AI zijn taalmodellen, zoals ChatGPT. Deze chatbot kan van alles, zoals een ingewikkelde brief van de overheid laten uitleggen, een rantsoenberekening helpen interpreteren, een Excelbestand analyseren, een vergadering voorbereiden, een bedrijfsplan of investeringsplan opstellen of informatie uit een managementprogramma samenvatten. Een chatbot werkt als een soort digitale assistent die met je meepraat en adviezen kan geven. De modellen kunnen razendsnel grote hoeveelheden informatie verwerken en op basis daarvan suggesties doen. Voor boeren betekent dat bijvoorbeeld sneller inzicht in data, ondersteuning bij hun administratie of hulp bij het uitwerken van plannen.
AI volgende stap in de stal
AI klinkt voor velen nog best ingewikkeld, maar is feitelijk een volgende stap in een ontwikkeling die al langer gaande is. Melkrobots verzamelen enorme hoeveelheden data, sensoren meten activiteit, herkauwen en voeropname, camera’s herkennen koeien en gedrag en managementprogramma’s koppelen vervolgens allerlei gegevens. Wat AI doet, is op basis van al de data die dit oplevert patronen herkennen en voorspellingen doen. Een traditioneel systeem registreert bijvoorbeeld dat een koe minder eet. AI is de volgende stap en geeft op basis van de data de melkveehouder suggesties waarom de koe minder eet en wat je daar mogelijk aan zou kunnen doen. Dit levert tal van voordelen op, zoals het vroegtijdig herkennen van zieke koeien. Neem melkveehouder Sander Hazenberg in Rotstergaast. Hij maakt volop gebruik van het farmmanagement-platform DeLaval Plus. Zijn melkrobots zijn geüpdatet naar de nieuwste software en het nieuwe DeLaval-farmmanagement-platform, genaamd DeLaval Plus. Een belangrijk onderdeel van deze vernieuwing is DeLaval DeepBlue, het kunstmatige-intelligentiesysteem van DeLaval. Dit systeem combineert gegevens over melkgift, geleidbaarheid, celgetal, lactose en progesteron met actuele data over conditiescore, herkauwen en tochtdetectie, maar ook temperatuur en windrichting. Voorspellingen en analyses worden hierdoor steeds beter. ‘Het systeem berekent zelf of een koe ziek wordt of dat de koe een bepaalde attentie nodig heeft. Zo had ik volgens het systeem twee koeien met slepende melkziekte. Die heb ik preventief behandeld waarna ze uit de attentielijst verdwenen. Dus ze zijn niet ziek geworden. Ik had ook twee koeien met een baarmoederontsteking. Bij eentje wist ik dat, maar bij de ander niet. Die heb ik ook behandeld en daardoor was de opstart van de koeien veel beter’, vertelt hij in een filmpje op internet. Ook op gebied van management is er met AI veel winst te halen: denk aan het beter plannen van de arbeid. Of op gebied van veevoeding, zoals het voorspellen van de voeropname of het optimaliseren van de rantsoenen.
Pensverzuring? Even AI vragen
Een fervent gebruiker van AI is Joram Hofman uit Lytsewierrum. Hij is een van de sprekers tijdens de openingsavond van de Agrarische Schouw en gebruikt AI als digitale sparringpartner om zijn melkveebedrijf te optimaliseren. Hij schakelde ChatGPT in nadat hij een hardnekkig probleem met pensverzuring, ondanks verschillende voeradviezen, niet opgelost kreeg. Hofman voerde onder meer tankmelkonderzoeken, koegegevens en zijn volledige rantsoen in. Op basis daarvan kreeg hij gerichte voeradviezen over onder meer gerst, kuilvoer, brok en getoaste raap. Inmiddels produceren zijn koeien meer melk, steeg het eiwitgehalte en daalde het ureumgehalte. Hofman, die ook de bedrijven StalZicht en TractorGPS runt, gebruikt AI inmiddels veel breder: voor subsidieaanvragen, fiscale en zakelijke ondersteuning, vertalingen en het automatiseren van werkzaamheden.
‘AI geeft soms uitstekende adviezen, maar maakt ook fouten. Blijf zelf nadenken en controleren’
Zo hielp ChatGPT bij het ontwerpen en programmeren van een op afstand bedienbare selectiepoort, waarmee hij weidegang eenvoudiger kan organiseren. Ook experimenteert hij met een zelfrijdende robot voor maaien, schudden en harken. Hofman benadrukt wel dat boeren kritisch moeten blijven. ‘AI geeft soms uitstekende adviezen, maar maakt ook fouten. De gebruiker moet daarom zelf blijven nadenken en controleren of de antwoorden kloppen. Voor mij is AI een steeds beter wordende digitale sparringpartner die helpt om met beschikbare bedrijfsdata betere beslissingen te nemen.’
Drie sprekers op openingsavond Schouw
De boer beslist. Dat is altijd zo geweest. Maar AI doet z’n intrede op het erf en de technologie wordt steeds slimmer. Van melkrobots die zichzelf bijsturen tot software die voer- en gezondheidsbeslissingen ondersteunt: de data stroomt, de algoritmes leren. Wie trekt straks aan de touwtjes? ‘AI of de boer, wie staat aan het roer?’ Dat is het thema van de 72e Agrarische Schouw. Achtereenvolgens Kees Pruis van Lely, melkveehouder Joram Hofman en Tjebbe Hettinga van CRV zullen met een antwoord komen op deze vraag. Dit gebeurt op woensdag 23 september 2026 in Partycentrum ’t Haske in Joure, op de traditionele openingsavond van de Agrarische Schouw.
Boer bepaalt de kaders
Op het terrein van de Dairy Campus moet in 2027 een emissievrije en autonome stal verrijzen, die één man of vrouw in staat stelt 250 koeien te verzorgen. ‘Een vergaande inzet van robotisering en AI moet dat mogelijk maken. Alles gaat draaien om de perfecte samenwerking tussen verschillende systemen zonder dat ze elkaar in de weg zitten. Dat betekent dat ze voortdurend met elkaar moeten communiceren’, zegt manager Aebe Aalberts van Dairy Campus. Op de open dag op 3 oktober zijn hiervan al wat voorbeelden te zien, zoals de Juno-voerschuifrobot die de zelfsturende maai-laadcombinatie Lely Exos een seintje geeft dat het verse gras bijna op is. Of de speciale nestdrone die, voordat er gemaaid wordt, alle weidevogelnesten in kaart brengt. Deze data wordt direct gekoppeld aan de autonome maaiers, waardoor de machines automatisch en veilig om de nesten heen manoeuvreren. In de stal zelf zal sprake zijn van vergaande monitoring via AI-camera’s en sensoren. ‘AI seint de boer in over bijvoorbeeld kreupelheid, vreetgedrag of vroege symptomen van ziekte, ver voordat het menselijk oog dit kan zien. Maar ik verwacht dat camerabeelden in de toekomst ook worden gebruikt om data te maken die bewijzen dat koeien gelukkig zijn en het dierwelzijn in orde is’, voorspelt Aalberts. De stal regelt volledig autonoom het binnenklimaat op basis van 24/7 realtime ammoniak- en temperatuurmetingen. En dankzij de inzet van sniffers – dit is een apparaatje dat de hoeveelheid methaan in de adem van een individuele koe meet – weet de melkveehouder exact wat de uitstoot per koe is. ‘Op basis hiervan kan de melkveehouder AI per koe een rantsoen laten uitrekenen wat de minste uitstoot geeft. Al dit soort toepassingen zullen in de toekomst langzaam maar zeker gewoon worden’, verwacht Aalberts. De rol van de boer? ‘De denkkracht van AI is zo enorm, daar moet je volop gebruik van gaan maken. Maar in mijn beleving blijft de boer altijd aan het roer. Want hij is degene die te allen tijde bepaalt waarop hij wil sturen. AI doet het denkwerk, maar de boer bepaalt de kaders.’
(Dit artikel verscheen ook in magazine Agrarische Schouw dat vanaf 15-09-2026 onder melkveehouders in het noordelijke deel van Nederland is verspreid.)
