Biologisch melkveehouder Peter Oosterhof uit Foxwolde ziet hoe rekenmodellen uit de stikstofbrief van de landbouwminister de praktijk steeds verder in cijfers proberen te vangen. Maar dat werkt volkomen averechts, stelt hij in een open brief aan Jaimi van Essen. Goed boeren met veel weidegang, natuurgrond en een gezonde bodem wordt met voorgestelde aanpak genadeloos afgestraft.
Beste Minister,
Een stikstofbrief die duidelijkheid moest brengen, maar verwarring zaait. De vraag wie, wat, waar, waarom en hoe is groter als ooit. Een overschot aan stikstof, veroorzaakt door bemesting en voer, levert emissies op en gaat als ammoniak de lucht in. Of als nitraat naar het grondwater. En dan zijn er de broeikasgassen, waar we ook wat mee moeten. Maar de modellen waarmee de stikstof- en broeikasgasemissies worden berekend, sluiten niet aan bij de werkelijkheid op een bedrijf dat streeft naar veel weidegang, biodiversiteit en natuurgrond. Ik zal het u uitleggen.
Harde groeier beloond
De voorgestelde normen, waar we als boeren naar toe moeten werken, zijn gekoppeld aan fosfaatrechten. Deze zijn ooit ingesteld om het fosfaatoverschot weg te werken. Boeren met veel vee kregen veel fosfaatrechten, terwijl boeren die inzetten op extensivering en evenwicht er minder kregen. Met de koppeling van normen aan fosfaatrechten beloon je nu de boeren die in het verleden hard zijn gegroeid. Fosfaatrechten bijkopen is te dure ‘oplossing’ om je berekende uitstoot te verdunnen.
Koe de wei uit gejaagd
Ook kun je je uitstoot verlagen door oplossingen te zoeken in de techniek. Maar investeringen in luchtwassers en emissiearme stalsystemen moeten terug verdiend worden. Oké, hier is € 20 miljard voor gereserveerd, maar de kosten voor onderhoud, toevoegmiddelen en certificering moeten uit de bedrijfsvoering komen. Ook mestvergisters die het broeikasgas methaan uit mestopslag kunnen reduceren, moeten dagelijks met verse mest worden gevoed. Deze technieken jagen de koeien van de wei naar de stal. Daarnaast moeten deze koeien, om de kosten terug te verdienen, meer melk produceren. Een voordeel van de koeien op stal is dat ze gevoerd worden uit grote ruwvoeropslagen waar van de voederwaarden geanalyseerd zijn en je een rantsoen tot achter de komma kunt uitrekenen. In de weide verschillen de voederwaarden van het gras per dag en per perceel enorm. Het grote voordeel van ze toch te laten weiden: het gras wat daar groeit gaat direct de koe in, terwijl de mest en urine tijdens het weiden meteen emissiearm op het land komt. Dit alles zonder tussenkomst van zware, dieselverslindende en bodemverdichtende machines. Op een bodem die luchtig is, groeit en wortelt het gras beter, dus is er voor grasgroei minder stikstof(kunstmest) nodig. Bovendien kan een goede bodem meer water en voedingsstoffen – dus ook nitraat – vasthouden; de bodem werkt als spons en als filter. Ook de bacteriën die lachgas produceren, doen het slecht onder zuurstofrijke omstandigheden.
Verkeerd rekenen en sturen
Veel weiden gaat gepaard met minder broeikasgassen en minder stikstof input en emissies. Perfect systeem zou je denken. Maar hoe borgen we dit? Er valt weinig te meten en dus berekenen we het allemaal maar. En daar gaan de dingen fout. Een hoog ruw eiwit in het voer veroorzaakt een stikstofrijke mest, dus kans op verliezen aan nitraat en ammoniak. Dan kun je als boer sturen op een eiwitarm rantsoen. Snijmais is bijvoorbeeld zo’n product waarmee dat kan: veel energie en een laag eiwit. Maar snijmais kun je niet laten begrazen: dus oogsten, opslaan en voeren op stal. En juist op stal vinden de meeste emissies plaats. De mest daar geproduceerd moet opgeslagen en uitgereden worden. Diesel, bodemverdichting, stalemissies en alle kans op meer nitraatuitspoeling, want onder maisland spoelt meer nitraat uit dan onder grasland. Meer verliezen dus, ook al zegt de Kringloopwijzer dat je op die manier beter scoort op ammoniak en broeikasgassen. Enkel en alleen omdat je minder eiwit voert.
Berekende stikstof onterecht hoog
Op ons bedrijf hebben we naast cultuurgrond een aandeel natuurgrond. Dit oogsten we als voer voor de winter. Dit voer, wat op stal gegeten wordt, bepaald ook grotendeels de gehaltes in de mest die we vervolgens in de zomer uitrijden. Maar in de Kringloopwijzer gaat men uit van een gemiddeld ruw eiwit over het hele jaar. En dus word het hoger berekende ruw eiwit van het vers gegraasde gras ook meegerekend. Alleen komt deze mest niet in de mestput, maar gaat emissiearm direct uit de koe het land op. En wordt dit niet uit gesplitst naar de seizoenen. Hierdoor valt de berekende stikstof in de mest altijd hoger uit dan de werkelijkheid. Mestanalyses tonen minder stikstof aan, waarvan ook nog eens een groter deel organisch gebonden is dan het gemiddelde. Qua uitstoot scheelt dit alles enorm, maar er wordt niet mee gerekend.
Omdat we ook de koeien gezond en productief willen houden, moet er in het stalseizoen toch ook wat eiwitrijk voer naast het natuurgras worden bijgevoerd. Dit telen we op grasland met heel veel klaver. Klaver bindt stikstof uit de lucht en zet dit heel efficiënt om in eiwit. Op deze percelen weiden we de koeien niet, omdat bij volledig aanbod dat te veel eiwit zou zijn. Wel is deze partij ruwvoer enorm van invloed op de berekeningen. Immers, uit dit geoogste ruwvoer wordt het ruw eiwit van het weidegras berekend. En dus kom je weer veel te hoog uit met je stikstofuitstoot. Jammer, want het gras waar we de koeien in weiden lijkt totaal niet op het eiwitrijke klavergewas.
Beter mais- dan natuurland
Het geoogste natuurhooi telt niet mee in de berekening van het eiwitgehalte van het begraasde land, maar heeft wel een hoge emissieactor voor het broeikasgas methaan. De koe moet hier flink op herkauwen om dit verteerd te krijgen: dit zou meer methaan opleveren. Methaan is een broeikasgas wat vele malen meer invloed heeft op de opwarming van de aarde dan CO₂. Maar methaan valt in 12 jaar weer uit elkaar in CO₂. Op ons bedrijf zouden goede snijmais, jonger geoogst gras – dus vaker maaien – de methaanuitstoot kunnen verlagen. Volgens de modellen is het dus om natuurland in te wisselen voor snijmais. Niet heel natuurlijk, maar daar kijken we maar niet naar. Nog iets onnatuurlijks is het toevoegen van een voeradditief dat de methaanvorming in de pens van de koe remt, door bepaalde micro-organismen uit te schakelen. Nog iets onnatuurlijks is het toevoegen van een voeradditief wat de bacteriën in de pens van de koe tegengaat methaan te produceren. DSM doet dit, onder de naam Bovaer. Dit product mag in de biologische veehouderij niet gebruikt worden en ik heb er ook zeer mijn bedenkingen bij om het natuurlijk evenwicht in koeienmagen te verstoren. Nog zo’n voorbeeld van iets dat ik eigenlijk niemand met droge ogen uit kan leggen. We hebben hier trouwens eens een mestonderzoek gedaan naar welke bacteriën in koeienmagen voorkwamen. Zodat je een goed inzicht hebt over welke bacteriën er aanwezig zijn en of deze veel methaan produceren. De uitkomst was dat er in onze mest hele andere bacteriën voorkwamen dan in de mest van mijn gangbare buurmanboer.
Resumé
Beste minister, ik heb geprobeerd u in weinig woorden – uw brief vond ik persoonlijk iets aan de lange kant – uit te leggen hoe lastig het is om uitstoot te berekenen. Ook is het rekenmodel dat de depositie bepaald niet heel betrouwbaar. Ook hier geldt: pas als je ammoniak, methaan en lachgas gaat meten in plaats van uit te gaan van modellen en berekeningen, kom je er achter dat de praktijk vaak heel anders uitkomt dan het papier. Daardoor bent u nu een huis aan het bouwen op drijfzand. Terwijl ze in Frankrijk gewoon doorgaan met subsidies op kunstmest en net over de grens in Duitsland vrolijk kippenstallen blijven bouwen. Heus, ik begrijp dat u wat moet doen, Maar met deze brief bestaat de kans dat u de koeien op stal jaagt en er een melkveehouderij voor terug krijgt met technische oplossingen die averechts werken. De technische oplossingen uit het verleden, zoals kunstmest en bestrijdingsmiddelen, geven wat dat betreft weinig vertrouwen voor de toekomst.
Met vriendelijke groeten,
Peter Oosterhof, biologisch melkveehouder in Foxwolde.
