Na een huwelijk van ruim tachtig jaar heeft Nederland de scheiding aangevraagd van de landbouw. 42% stikstofalimentatie. Een boedelscheiding in de vorm van zoneringsgebieden rond Natura-2000. De relatie is volledig vastgelopen.
Na de Eerste Wereldoorlog bloeide de liefde voorzichtig op. Na de Tweede Wereldoorlog sloeg de verliefdheid pas echt toe. Samen bouwden landbouw en samenleving aan iets unieks. De eerste jaren was het zoeken: veel ambitie, weinig ervaring. Maar gaandeweg groeide het uit tot een partnerschap dat de wereld versteld deed staan. Nederland werd een kleine landbouwgrootmacht. Niet ondanks, maar dankzij die samenwerking. Uit dat huwelijk werden prachtige kinderen geboren. Wageningen University & Research, Agrifirm, FrieslandCampina, Rabobank en als jongste telg BoerenNatuur. Stuk voor stuk voortgekomen uit de overtuiging dat landbouw en samenleving elkaar sterker konden maken.
Maar zelfs de mooiste huwelijken kunnen vastlopen. De kinderen waren volwassen geworden, gingen uit huis en elk hun eigen kant op. De spanning verdween. De bewondering maakte plaats voor vanzelfsprekendheid. Kleine irritaties werden grote conflicten. De wederkerigheid verdween. Er was steeds minder belangstelling voor elkaars dilemma’s en steeds meer overtuiging van het eigen gelijk. Het huwelijk werd zakelijk, oppervlakkig en rationeel. Twee partners die ooit onlosmakelijk met elkaar verbonden waren, groeiden langzaam uit elkaar. De scheiding leek onafwendbaar.
Het grootste gevaar na de scheiding is het uitblijven van het besef dat je jezelf gewoon weer meeneemt naar de nieuwe relatie. Dat is misschien wel de belangrijkste les. Je bent zelden uitsluitend slachtoffer van een mislukte relatie; je bent ook onderdeel van de oorzaak. De eerste vraag is daarom niet: ‘Met wie wil ik verder?’ Maar: ‘Ben ik bereid eerlijk naar mezelf te kijken?’. Want veel relaties zijn niet kapot omdat de liefde verdwenen is, maar omdat niemand nog bereid is werkelijk te luisteren of te onderzoeken. Elkaar opnieuw bevragen. Elkaar proberen te begrijpen. Je eigen aandeel onder ogen zien. Vaak blijkt daar de oplossing te beginnen.
Er is echter één struikelblok. Dat lukt niet als je al verliefd bent op iemand anders. En Nederland lijkt verliefd te zijn geworden op natuur. Een aantrekkelijk ideaal. Stil. Puur. Zonder weerwoord. Een onderwerp dat zelden protesteert en geen trekker op het Malieveld zet. Maar verliefdheid maakt blind. Blind voor de opgaven die natuur óók met zich meebrengt. Blind voor de grenzen van extensivering. Blind voor de ruimtelijke gevolgen. Blind voor de economische en maatschappelijke prijs en geopolitieke positie. Blind voor het feit dat ook natuur keuzes vraagt, offers vraagt en nieuwe dilemma’s creëert.
Zoals mensen die na een scheiding halsoverkop een nieuwe relatie beginnen, dreigen we vooral te kiezen voor datgene wat we in het vorige huwelijk misten. Zonder te beseffen dat ook die nieuwe liefde haar eigen problemen kent. Misschien moeten we daarom eerst de eerlijke vraag durven stellen: is de relatie tussen Nederland en de landbouw werkelijk onherstelbaar? Of projecteren we onze eigen tekortkomingen op de ander? Pas als het antwoord daarop écht ‘ja’ is, heeft een scheiding zin. Want anders verruil je niet een slechte relatie voor een goede. Dan neem je simpelweg dezelfde problemen mee naar een nieuw huwelijk.
Voor Nederland en de landbouw gaat het dus niet om elkaar bevechten op de scheidingsvoorwaarden, maar eerst terug naar de basis. Werkelijk luisteren. Elkaar opnieuw bevragen. Elkaar proberen te begrijpen. Je eigen aandeel onder ogen zien, daardoor anders te denken om uiteindelijk anders te doen.
Pieter van der Valk,
Melkveehouder in Ferwoude
(Deze column is geschreven voor magazine Agrarische Schouw wat vanaf 15-9-2026 is verspreid onder melkveehouders in het noordelijke deel van Nederland)
