Henk, Ineke en Jelmer Heida werken toe naar een productie van 40 liter per koe per dag. De weidevogels worden op het hoogproductieve melkveebedrijf nadrukkelijk niet uit het oog verloren. Het ruwvoer dat wordt gewonnen van het beheersland wordt gericht ingezet op het bedrijf.
Melkveehouders Henk, Ineke en Jelmer Heida boeren op een mooie locatie in de polder van het streekdorp Gersloot. De Heida’s hebben een hoogproductief melkveebedrijf, met een 110-koppige veestapel die gemiddeld 38 liter melk per koe per dag produceert. Tegelijk spannen de ondernemers zich bovengemiddeld in voor het wel en wee van de in grote getale aanwezige weidevogels. ‘De laatste jaren is het aantal broedparen geëxplodeerd. We zitten nu op zo’n 150 paren in een kerngebied van 25 hectare’, vertelt Jelmer Heida.
‘Om op hoog niveau te acteren, moet je de koeien ondersteunen’
Ratio versus emotie
Met het pinksterweekend voor de deur loopt het kwik deze vrijdagmiddag op tot boven 25 graden. Met een paar glazen koude cola als spraakwater weidt de jonge melkveehouder (29) uit over de bedrijfsvoering. ‘Mijn vader doet alles voor de vogels. Ons weidevogelsucces is aan hem te danken. Ik kijk er een stuk rationeler naar. We moeten er ook wat mee verdienen. Maar het is wel een genot hoor, om al die vogels hier te zien.’
De Heida’s bewerken 65 hectare. Ze besteden veel aandacht aan de botanische samenstelling van hun percelen. Met 12 hectare mais en 7 hectare beheersland (4 hectare grasland met een uitgestelde maaidatum en 3 hectare kruidenrijk grasland) is er sprake van veel variatie. ‘We werken met een verhoogd waterpeil en op onze huiskavel van 45 hectare doen we aan legselbeheer. De weidevogels hebben baat bij afwisseling’, vertelt Jelmer.
Vergoeding te mager
De Heida’s werken met afzonderlijke kuilen voor jongvee, droge koeien en melkkoeien. Ze hebben bewust een knip gemaakt om het beste ruwvoer optimaal in te zetten bij de melkgevende dieren. ‘Het gras van percelen met een uitgestelde maaidatum is voor droge koeien of het jongvee, afhankelijk van de kwaliteit’, zegt Jelmer. De droge koeien krijgen een rantsoen dat bestaat uit onbeperkt hooi, aangevuld met 2 kilo brok per koe per dag. De kalfjes krijgen vanaf de tweede levensweek tot 1 jaar leeftijd rietzwenkhooi bijgevoerd. ‘We zetten het structuurrijke gras in bij de diergroepen die het nodig hebben.’ De jonge ondernemer houdt thuis de stelregel aan dat maximaal 15% van het areaal extensief bewerkt mag worden (bij een intensiteit van 20.000 liter per hectare).
Nu het rijk de komende jaren € 500 miljoen extra per jaar beschikbaar stelt voor Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb), gaan de tarieven voor beheerpakketten zo’n 20% omhoog. Op het bedrijf van Heida betekent dit dat de plus van 1,5 cent per liter stijgt tot 1,8 cent. ‘Dat is peanuts. Die vergoeding zou eigenlijk drie keer zo hoog moeten zijn om boeren te stimuleren’, stelt Jelmer. Kijkend naar de verdeling en benutting van het ruwvoer ziet hij het niet zitten om het areaal beheersland nog verder uit te breiden. ‘Dan gaat het ten koste van het bedrijfseconomisch resultaat. Ik wil voorkomen dat we scheeflopen in ons verdienmodel.’
Een uitgangspunt in de huidige werkwijze is dat ze geen ruwvoer aankopen. De focus ligt in de praktijk te veel op ‘turbokuilen’, vindt Jelmer, die vier dagen per week als voeradviseur bij ABZ Diervoeding werkt en in die hoedanigheid op veel verschillende bedrijven komt. ‘Ik kom vergelijkbare bedrijven tegen die voor € 15.000 tot € 20.000 stro en luzerne aankopen, terwijl er een complete graskuil overblijft. Ik geef dit geld liever uit aan krachtvoer, waarvan het economische rendement vele malen hoger ligt.’
Flinke productiestijging
De Heida’s werken sinds een paar jaar met twee melkrobots. ‘Dankzij de robots is de productie zeker met 8 liter per koe per dag gestegen. We zitten nu op 38 liter en werken toe naar 40 liter.’ De melkveehouders willen hard maar veilig voeren. Het rantsoen bestaat uit kuilgras, mais, bierbostel, gerst, sojaraap en productiebrok. De koeien krijgen sinds een aantal jaar dagelijks 250 gram BergaFat bijgevoerd. De geconcentreerde en pensbestendige energiebron van Speerstra Feed Ingredients gaat in de mengwagen mee. ‘Bij de laatste MPR zaten we op 3,2 kilo vet en eiwit per koe per dag. Een product zoals BergaFat draagt daaraan bij, met behoud van conditie van de dieren’, zegtJelmer. ‘We willen op hoog niveau acteren, dan moet je de koe goed ondersteunen. Daarbij is het echt niet zo dat ik zomaar in alle producten geloof.’
De melkgevende koeien op het bedrijf krijgen jaarrond deels van de eerste snede gevoerd. Volgens Jelmer hebben de dieren baat bij een constant rantsoen. De dieren zetten het voorgeschotelde voer op efficiëntie wijze om in melk. De melkveehouders realiseren een scherpe voerefficiëntie van 1,62. De krachtvoerkosten blijven beperkt tot 12 cent per liter. Met een melkprijs van 42 cent halen de melkveehouders eind mei een saldo van € 11,50 per koe per dag, exclusief weidepremie en toeslag uit FoqusPlanet. ‘Het koesaldo is afhankelijk van de melkprijs. Maar het geeft inzicht in je ínvesteringsmogelijkheden.’
Omstandigheden optimaliseren
Jelmer ziet kansen om de melkproductie verder omhoog te stuwen richting een gemiddelde van 12.000 kilo per koe. Afgelopen jaar lag het rollend jaargemiddelde op 11.300 met 4,40% vet en 3,55% eiwit. ‘Om hard te kunnen melken moeten we de omstandigheden optimaliseren en ruis minimaliseren.’ Met nieuwe stalventilatoren van Italiaanse makelij (CMP Vertigo) verwacht de melkveehouder het klimaat in de serrestal verder te verbeteren en de productie in de zomer te ondersteunen. Op termijn wil hij ook over op diepstrooiselboxen. ‘Dat is een wens voor de toekomst. Maar met de huidige melkprijs moeten we goed blijven nadenken.’
Na afloop van het gesprek laat hij graag het bedrijf nog even zien. Daarbij wordt het vogeltjesland niet overgeslagen. ‘We hebben hier vooral grutto’s, kieviten, tureluurs en scholeksters’, vertelt hij met gepaste trots. Jelmer mag dan wat zakelijker naar de weidevogels kijken, dat laat onverlet dat hij de liefhebberij van zijn vader zeker kan waarderen.
‘Kijk welk additief het beste past’
Op het melkveebedrijf van de familie Heida krijgen de koeien sinds een paar jaar BergaFat bijgevoerd. Volgens Jurriën Boerma van Speerstra Feed Ingredients past dit type product vaak goed op bedrijven die weidegang toepassen of relatief veel beheersgras in het rantsoen inpassen. ‘Het is een direct te gebruiken, pensbestendige energiebron.’ Boerma licht toe dat BergaFat koeien ondersteunt tijdens warme periodes. ‘Het is een koele energiebron die op darmniveau wordt verteerd. Daardoor komt geen fermentatiewarmte vrij in de pens’, zegt Boerma ‘Bergafat levert geconcentreerde energie, zonder dat daarbij stikstof en fosfaat wordt toegevoegd. Dat levert een BEX-voordeel op.’ Boerma wijst erop dat ook producten als Slow Release Ureum en NutriTek soms een goede aanvulling kunnen zijn op ruwvoer gewonnen van beheersland. ‘De uitgangsituatie en de rantsoensamenstelling zijn bepalend welk additief het beste past.’
