Daar was die dan eindelijk: de aankondiging van de vrijwillige opkoopregeling van een deel van de melkveestapel. Meteen stroomden discussiefora vol met vooral negatieve opmerkingen hierover, maar dat doet deze regeling te kort. Voor het collectief kan het duidelijk voordeel opleveren en voor veel individuele melkveehouders ook. Alleen moet de overheid nog wel één belangrijke angel tackelen, wil dit een succes worden: de vrees alsnog getroffen te worden door een generieke korting moet van tafel.
Het liet even op zich wachten, maar daar is die dan. Over de ‘Subsidieregeling Extensivering Melkveehouderij (SEM)’ wordt al een kleine twee jaar gesproken. 1,5 jaar geleden berichtte Melk van het Noorden er al uitgebreid over, met het idee dat de regeling voor de zomer van 2025 opengesteld kon worden.
Dat bleek te ambitieus. Nu is de regeling er toch en met een belangrijk verschil ten opzichte van de eerder opzet: de sector hoeft zelf niet mee te betalen. Dat maakt het nog interessanter om serieus naar de kansen te kijken die deze regeling biedt.
Het raamwerk is namelijk nog hetzelfde:
* Een driejarige compensatie per afgevoerde koe (€ 1.606 per jaar, drie jaar op rij)
* Minimaal 10% van het melkvee minder houden dan je vorig jaar gemiddeld in de stal had lopen en maximaal 20%
* Fosfaatrechten worden ingeleverd en van de markt gehaald. De vergoeding ligt op € 110 per recht en wordt niet afgeroomd
* De opbrengst van de afgevoerde koeien mag je zelf houden en telt dus op bij de vergoeding
Best interessant
Meteen na de bekendmaking van de regeling sloegen de eerst melkveehouders al aan het rekenen. En dat is heel goed! Want iedere melkveehouder heeft de kans om te kijken hoe dit voor zijn of haar bedrijf uitpakt. Wetende dat de huidige melkprijs van rond de € 40 per 100 kilo onvoldoende is voor veel bedrijven om wat te verdienen. En wetende dat vooral de mestafzetkosten heel hard op de verdiencapaciteit drukken. Nu en waarschijnlijk de eerstkomende jaren ook nog.
Door drie jaar lang 10 tot 20% te krimpen, kunnen de meeste melkveehouders in één keer van die financiële én mentale druk verlost zijn. Daar komt bij dat banken verplicht worden om extra stimuleringsregelingen – lees o.a voordeligere voorwaarden qua rente en aflossing – te verstrekken aan deelnemers van de deze regeling. Dat biedt dus ook nog kansen.
Zo bekeken kun je eigenlijk niet anders concluderen dat wanneer je nu al te krap in de arbeid zit, of wanneer mestafzetkosten je hele winst opsouperen, deze regeling wellicht best interessant kan zijn. Denk bijvoorbeeld aan boeren die verwachten nog vijf tot tien jaar te melken en de rompslomp op mestafzetmarkt spuugzat zijn; de groep boeren die dichtbij een natuurgebied zit en hoe dan ook op slot blijft zitten qua ontwikkelingsruimte, of de boeren welke een andere baan buiten de deur erbij hebben en met de arbeid in de knel zitten. Het zijn zomaar wat voorbeelden van categorieën boeren waarvoor deze regeling weleens heel welkom en passend kan zijn.
Andere melkveehouders die – om welke redenen dan ook – niet meedoen aan deze regeling, hebben ook niets te klagen. Voor hen zijn er immers geen directe nadelen. Integendeel, voor de melkveesector als geheel helpt deze regeling juist door meer ruimte op de mestmarkt te creëren en doordat de sector kans maakt onder het fosfaatplafond te komen en zo wellicht een generieke korting kan ontlopen. Bovendien heeft een mindering van melkkoeien in Nederland vast geen negatief effect op de hoogte van de melkprijs…
Potentiële nadelen
Natuurlijk kleven er potentiële nadelen aan deelnemen aan deze regeling:
* Op de vrije markt krijg je momenteel meer betaald voor fosfaatrechten
* Als de melkprijs binnenkort of volgend jaar weer stijgt en jij melkt 10 tot 20% minder koeien, profiteer je daar niet van en beur je (nog) minder melkgeld
* Misschien zijn de fosfaatrechten over drie jaar wel veel duurder en moet je daar dan duurder aan, zou je eventueel wel weer willen uitbreiden in productierechten
Deze nadelen zijn reëel en valide, maar hiervoor kun je de rekenmachine pakken en dit aan je eigen situatie toetsen. De eerste rekensommen en scenarioschetsen laten zien dat dit – door de voorgestelde compensatieregeling – voor menig melkveehouder helemaal niet zo raar uit lijkt te pakken.
Vervelend addertje
Er zit echter nog een ander, vervelender, addertje onder het gras. Dat is dat deelnemers niet de garantie krijgen dat zij van een eventuele generieke korting worden vrijgesteld.
Minister Van Essen stelt dat de meststoffenwet juridisch gezien zo’n vrijstelling niet toelaat. Dat mag zo zijn, maar het is een flinke aderlating om deze regeling succesvol te laten worden. Het is immers juist die onzekerheid die ondernemers al jarenlang pijnigt en nu herbergt deze regeling toch ook nog zo’n onzekerheid.
Van de overheid mag daarom verwacht worden dat ze dit hiaat zo snel mogelijk oplossen. Of dat zij in ieder openlijk duidelijk maakt dat een eventuele referentiedatum voor een generieke korting, mocht die er alsnog komen, te allen tijde vóór de datum van inschrijving en deelname komt te liggen. Dat haalt een andere belangrijke angel uit de discussie of al dan niet meedoen past voor een ondernemer. Gebeurt dat niet, dan zie ik het somber in wat betreft de slagingskans van deze regeling.
‘De overheid laat weer een onzekerheid in stand’
En dat is jammer. Want deze regeling verdient het op zichzelf dat melkveehouders zelf even de rekenmachine erbij pakken en deze regeling voor het eigen bedrijf doorrekenen. En dat zij proberen – ongeacht de mening van collega’s of anderen – na te denken wat bij zijn of haar bedrijf past. Want let wel: deelnemen aan deze regeling betekent niet dat je stopt als melkveehouder; je krimpt slechts tijdelijk. Velen noemen krimpen het begin van het einde. Maar de vraag is of dat wel geldt nu de melkveehouderij in een situatie verkeert waarin mestafzetkosten en stikstofsloten de hele sector grotendeel lamleggen. Een – financieel gecompenseerd – stapje terug, zorgt immers nu bij menig melkveehouder waarschijnlijk in ieder geval voor meer rust in het hoofd en de portemonnee.
